Bản văn kết luận rằng chỉ “quản lý” công nghệ là không đủ; cần có nền giáo dục phê phán để giúp con người không phụ thuộc vào các công cụ công nghệ và tái khám phá vẻ đẹp của những cuộc gặp gỡ thực sự.

Đoạn Thánh Kinh

Anh em đã được gọi để sống tự do. Có điều là đừng lấy tự do làm dịp cho xác thịt, nhưng hãy lấy đức mến mà phục vụ lẫn nhau. Gl 5,13

Trích dẫn từ Thông điệp

– Việc tìm kiếm chân lý là yếu tố thiết yếu của nền dân chủ, vốn dĩ là phương thế phục vụ cho công ích. […] Sự thờ ơ với chân lý sẽ từ từ nhưng chắc chắn dẫn đến con đường của chủ nghĩa toàn trị. (MH 134)

– Huấn quyền của Giáo hội đã nhìn nhận lao động là “chìa khóa căn bản” để hiểu toàn bộ vấn đề xã hội, vì qua lao động mà con người phát triển nhiều chiều kích trong cuộc sống của mình. (MH 148)

– Đây là một trong những thách thức luân lý cấp bách nhất của thời đại chúng ta: làm sao để tri thức được chia sẻ trở thành một công ích đích thực, thay vì trở thành công cụ thống trị. (MH 178)

– Chúng đã trở thành “mỏ đất hiếm” mới của quyền lực: những dữ liệu quan trọng mà, một khi được tổng hợp và phân tích, có thể được dùng để huấn luyện các mô hình dự đoán, hướng dẫn các chiến lược đầu tư, dự báo các cuộc khủng hoảng và, quan trọng hơn cả, xác định ai và điều gì được coi là quan trọng. (MH 178)

Câu hỏi suy tư

Ở cấp độ cá nhân

1) Tôi có kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ không?

2) Tôi có ý thức rằng các mạng xã hội thường chỉ cho tôi thấy những nội dung phù hợp với sở thích và quan điểm sẵn có của mình không?

3) Mỗi ngày, tôi dành bao nhiêu lần để thực sự nhìn vào mắt người đang ở trước mặt mình?

4) Tôi có bảo vệ khả năng sống trong thế giới “thực” của mình hay đang dần bị cuốn vào thế giới kỹ thuật số?

Trong đời sống cộng đoàn

1) Chúng ta đang làm gì để đào tạo người trẻ, và cả người lớn tuổi, nhận ra và chống lại sự thao túng? Chúng ta có thể cung cấp những chương trình “hiểu biết kỹ thuật số” không?

2) Sử dụng công nghệ trong cộng đoàn chúng ta có khuyến khích sự tham gia của tất cả mọi người không, hay nó đang tạo ra những khoảng cách mới giữa những người “có công cụ,” những người “biết cách sử dụng” và những người bị loại trừ?

Trải nghiệm

Cá nhân

– Chay tịnh trong việc chia sẻ thông tin: Trong một tuần, hãy cam kết không chia sẻ bất kỳ đường dẫn, tin tức hay video nào trước khi tự trả lời ba câu hỏi: Điều này có đúng sự thật không? Điều này có phải là điều tốt không? Điều này có hữu ích không? Nếu một tin tức chỉ nhằm mục đích kích động sự tức giận hay phẫn nộ, hãy chọn không chia sẻ nó.

– Kiểm tra quyền riêng tư cá nhân: Kiểm tra cài đặt điện thoại của bạn. Tắt tính năng lập hồ sơ quảng cáo và định vị khi không cần thiết. Đây là một hành động tự do: hãy lấy lại “đất hiếm” của bạn (tức là dữ liệu của bạn).

Cộng đoàn

– “Vượt lên trên thuật toán”: Chọn một chủ đề thời sự gây tranh cãi. Chia nhóm thành hai: một nhóm sẽ tìm kiếm thông tin chỉ trên mạng xã hội, nhóm kia chỉ trên các nguồn tài liệu trực tiếp (văn bản đầy đủ, dữ liệu chính thức, các cuộc phỏng vấn chi tiết). Sau đó so sánh kết quả. “Phía đối lập”,được mô tả như thế nào trên mạng xã hội? Những sắc thái nào còn thiếu?

Đánh giá cá nhân

Đúng hay Sai?

1) Lao động của con người có một giá trị vượt lên trên hiệu quả sản xuất đơn thuần.

2) Trong việc tìm kiếm chân lý, chúng ta phải hoàn toàn tránh xa các nền tảng kỹ thuật số để tránh bị ảnh hưởng.

3) “Đất hiếm mới của quyền lực” là những vùng địa lý nơi điện rẻ hơn để cung cấp năng lượng cho trí tuệ nhân tạo.

4) Công nghệ phải giúp ích cho con người.

Câu trả lời: 1. Đúng; 2. Sai; 3. Sai; 4. Đúng.

Lời nguyện

Lạy Chúa, Thiên Chúa của Chân Lý và Sự Sống,

xin dạy chúng con gìn giữ Chân Lý như một thiện ích chung,

xin ban cho chúng con ơn phân định để không bị lạc giữa những thông tin sai lệch,

xin cho chúng con biết sống trách nhiệm làm chứng nhân cho những gì là thật và công chính,

tránh xa mọi sự thao túng làm hại dân chủ và tình huynh đệ.

Xin chúc lành cho những người lao động: để công nghệ luôn là công cụ phục vụ.

Xin bảo vệ phẩm giá của mỗi người lao động, để mỗi người

có thể thể hiện vẻ đẹp và sự sáng tạo của mình trong công việc.

Xin dạy chúng con luôn sống trọn vẹn nhân tính của mình,

sẵn sàng gặp gỡ và chăm sóc tha nhân,

để tự do của chúng con luôn là một hồng ân cho người khác. Amen. 

 

CHƯƠNG V – VĂN HÓA QUYỀN LỰC VÀ NỀN VĂN MINH TÌNH THƯƠNG

Tóm tắt

Chương thứ năm thúc đẩy suy tư về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với các cuộc xung đột vũ trang và việc tìm kiếm hòa bình. Chương này cảnh báo chống lại cám dỗ giao phó cho máy móc những quyết định phải luôn thuộc trách nhiệm con người.

1. Ngữ pháp của xung đột: trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách thức tiến hành chiến tranh, chiến tranh trở nên nhanh hơn và mang tính cá vị hơn qua các cuộc tấn công mạng và các chiến dịch thông tin sai lệch. Nguy cơ là công nghệ sẽ hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ lực, khiến chiến tranh không còn là giải pháp cuối cùng, mà trở thành một lựa chọn dễ dàng và thường xuyên hơn.

2. Các Hệ thống Vũ khí Tự động: Máy móc không có lương tâm hay khả năng phân định; ủy thác các quyết định về sự sống và cái chết cho một thuật toán là một hành động vô nhân đạo xóa bỏ trách nhiệm cá nhân.

3. Từ Quyền lực đến Hòa bình: Bản văn đặt “văn hóa quyền lực” (nhìn người khác là kẻ thù cần bị loại trừ hay dữ liệu cần xử lý) trái ngược với “nền văn minh tình thương.” Hòa bình không đơn thuần là sự vắng mặt của chiến tranh, mà là một cam kết tích cực về đối thoại và chăm sóc lẫn nhau.

4. Ngoại giao như một hành vi chăm sóc: Thông điệp tái khẳng định vai trò thiết yếu của ngoại giao, vốn phải sử dụng “sự khiêm tốn và kiên nhẫn” để hàn gắn các mối tương quan bị đổ vỡ, ngay cả trong lĩnh vực kỹ thuật số, bằng cách ngăn chặn các cuộc tấn công mạng có thể làm mất ổn định cho các quốc gia.

Đoạn Thánh Kinh

“Trong tương lai… Người sẽ đứng làm trọng tài giữa các quốc gia và phân xử cho muôn dân tộc. Họ sẽ đúc gươm đao thành cuốc thành cày, rèn giáo mác nên liềm nên hái. Dân này nước nọ sẽ không còn vung kiếm đánh nhau, và thiên hạ thôi học nghề chinh chiến.” (Is 2,2-4)

Trích dẫn từ Thông điệp

– Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, hòa bình không chỉ đơn giản là một vấn đề trong số nhiều vấn đề khác, mà là điều kiện tiên quyết cho công ích phổ quát và là thước đo về sự trưởng thành luân lý của các dân tộc, đặc biệt là những người gánh trách nhiệm lãnh đạo và điều hành xã hội. (MH 182)

– Chúng ta phải nhớ lại các nguyên tắc của Học thuyết Xã hội: nguyên tắc phẩm giá con người, nguyên tắc công thiện ích, nguyên tắc vận mệnh phổ quát của tài sản, nguyên tắc bổ trợ, nguyên tắc liên đới và công lý, vì đây là các tiêu chuẩn để phán xét liệu các công nghệ có thực sự phục vụ nhân loại hay đang khuất phục nó. Do đó, chúng ta nên coi những nguyên tắc này là kim chỉ nam cho các quyết định của mình. (MH 183)

– Bình an của Đức Kitô Phục sinh. Một sự bình an không có vũ trang và giải trừ vũ khí, khiêm tốn và kiên trì. […] Chúng ta đừng bao giờ mệt mỏi cầu nguyện cho hòa bình và dấn thân đạt được nó trong các mối tương quan của mình và trong đời sống xã hội. (MH 228)

Câu hỏi suy tư

Ở cấp độ cá nhân

1) Những thái độ nào trong tôi nuôi dưỡng sự gây hấn hay khép kín trước người khác?

2) Trong không gian kỹ thuật số (mạng xã hội, trò chuyện trực tuyến), tôi có dùng lời nói như “vũ khí” để tấn công những người khác quan điểm, hay tôi thực hành “ngoại giao của con tim” bằng cách tìm kiếm đối thoại?

3) Tôi có nhận ra rằng việc ủy thác các lựa chọn luân lý của mình cho các hệ thống tự động (ngay cả những việc nhỏ, như để một ứng dụng quyết định cách quản lý thời gian hay các mối tương quan của tôi) có thể tước đoạt trách nhiệm nhân bản của tôi không?

Trong đời sống cộng đoàn

1) Chúng ta có lên tiếng chống lại sự vô cảm trước chiến tranh và việc sử dụng vũ khí tự động không, hay chúng ta vẫn thờ ơ trước những công nghệ có thể quyết định các vấn đề về sống và chết của con người?

2) Làm thế nào chúng ta có thể giáo dục con người chọn hòa bình trong thế giới kỹ thuật số?

Trải nghiệm

Cá nhân

– “Ngoại giao Một Phút”: Trước khi trả lời một bình luận gây hấn hay một sự khiêu khích trực tuyến, hãy dừng lại một khoảnh khắc trong thinh lặng. Dùng thời gian đó để nhắc nhở bản thân rằng phía sau màn hình là một con người, không phải là “kẻ thù cần đánh bại.” Sau đó, hãy trả lời bằng sự nhẹ nhàng, hoặc chọn không tiếp tục nuôi dưỡng xung đột.

– Phân định về việc Giải trí: Nhiều trò chơi điện tử và các nội dung truyền thông miêu tả chiến tranh và bạo lực như một trò chơi vô cảm và giải trí. Hãy xem lại những hình thức giải trí này trong cuộc sống của bạn, sau đó hãy “tạm dừng” khỏi những nội dung này và nhìn chúng bằng con mắt phê phán và tự hỏi: “Điều này có giúp tôi nhận ra phẩm giá của người khác không, hay đang dần khiến tôi nhìn người khác như những mục tiêu để loại bỏ hoặc đánh bại?

Cộng đoàn

– Hội thảo “Chuyển hóa”: Tổ chức một cuộc họp nhóm được lấy cảm hứng từ lời ngôn sứ Isaia về hòa bình trong Is 2,2-4 (biến gươm đao thành cuốc thành cày). Cùng nhau phân tích một công cụ công nghệ mà cộng đoàn bạn sử dụng thường xuyên: nó có thể được dùng để “gây hại” như thế nào (như gươm) và có thể được “rèn lại” như thế nào để “canh tác” các mối tương quan và phục vụ công ích (như lưỡi cày)?

– Nâng cao nhận thức về Hệ thống Vũ khí Tự động: Tổ chức một buổi thông tin (chẳng hạn như chiếu phim hay thảo luận) về chủ đề “ủy thác cuộc sống và cái chết cho các thuật toán”. Bạn có thể mời các chuyên gia hoặc cùng nhau đọc các đoạn từ Chương 5 của thông điệp để hiểu tại sao Hội Thánh kêu gọi “con người kiểm soát một cách có ý nghĩa” các vũ khí.

Đánh giá cá nhân

Chọn câu trả lời đúng

1. Rủi ro chính được đề cập trong bản văn liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các cuộc xung đột vũ trang là gì?

a) Máy móc có thể nảy sinh lòng thù hận đối với kẻ thù.

b) Việc đưa ra các quyết định liên quan đến sự sống và cái chết trở nên nhanh hơn, vô cảm hơn và ít mang tính nhân bản hơn.

c) Trí tuệ nhân tạo có thể từ chối thực hiện các mệnh lệnh quân sự.

2. “Sự bình an của Đức Kitô Phục sinh” có nghĩa là gì?

a) Một sự bình an không có vũ trang, giải giáp, khiêm tốn và kiên trì.

b) Một cuộc ngừng bắn vũ trang tạm thời giữa các siêu cường quốc.

c) Một nền hòa bình chỉ có thể đạt được qua chiến thắng quân sự hoàn toàn.

3. Theo bản văn, Vai trò của ngoại giao trong không gian mạng là gì?

a) Thay thế các nhà ngoại giao bằng các hệ thống trí tuệ nhân tạo.

b) Thúc đẩy đối thoại với tất cả các bên để ngăn chặn các cuộc tấn công làm mất ổn định của các quốc gia.

c) Tạo ra các đội tin tặc để đáp trả các cuộc tấn công mạng.

4. Trí tuệ nhân tạo ảnh hưởng đến nhận thức về “kẻ thù” như thế nào?

a) Nó giúp hiểu rõ hơn về động cơ của đối phương nhờ công nghệ dịch thuật tự động.

b) Nó nuôi dưỡng một nền văn hóa trong đó kẻ thù bị giản lược thành mục tiêu cần tiêu diệt hoặc một tập dữ liệu cần xử lý.

c) Nó Khiến việc xác định đối phương trở nên bất khả vì tính ẩn danh trên mạng.

Câu trả lời: 1b, 2a, 3b, 4b.

Lời nguyện

Lạy Chúa, Thiên Chúa của Hòa bình,

chúng con cầu nguyện cho những ai phát triển và điều hành các công nghệ mới:

Xin đừng để họ sa vào cám dỗ của quyền lực và sự thống trị,

và đừng bao giờ để những quyết định thiêng liêng

liên quan đến sự sống của con người cho những phép tính của thuật toán.

Xin bẻ gãy “gươm đao kỹ thuật số” của chúng con,

những lời lẽ hận thù và những nguồn “phát tán độc tố”,

và xin giúp chúng con rèn chúng thành những lưỡi cày của công lý,

để canh tác trái đất và nuôi dưỡng tình huynh đệ nhân loại.

Xin ban cho chúng con sự khôn ngoan của ngoại giao,

sự khiêm tốn của đối thoại và lòng can đảm của hiền lành,

để chúng con cư ngụ trong thế giới này không phải như những người xây Tháp Babel,

mà như những người thợ kiến tạo hòa bình của Chúa. Amen.

 

KẾT LUẬN

Tóm tắt

Thông điệp đề xuất một “hành trình sống Kitô hữu” trong thời đại kỹ thuật số. Các điểm chính là:

– Nhập thể như kim chỉ nam: “Trong một thế giới bị chi phối bởi các thuật toán và những trừu tượng công nghệ, trung tâm vẫn là Ngôi Lời nhập thể.” Đức tin Kitô giáo kéo chúng ta trở lại với tính cụ thể nơi con người như: thân xác, khuôn mặt và những mối dây tương quan thực sự.

– Phân định và Trách nhiệm: Vang vọng lời Thánh Phaolô, “Mỗi người hãy cẩn thận xem mình xây dựng thế nào” (1 Cr 3,10), chúng ta được mời gọi tự hỏi loại thế giới nào chúng ta đang xây dựng: một Tháp Babel hay một ngôi nhà chung cho nhân loại?

– Con đường của lời Kinh Magnificat: Đức Maria là mẫu gương của người biết phân định kế hoạch của Thiên Chúa giữa những thay đổi. Bài thánh ca của Mẹ là một sức mạnh đổi mới, đảo ngược logic của sự thống trị để nhường chỗ cho lòng thương xót.

– Những Thợ dệt Hy vọng: Lời mời cuối cùng là biến thời đại hôm nay thành “lịch sử cứu độ,” làm chứng cho vẻ đẹp của một nhân loại được Thiên Chúa cư ngụ.

Trích dẫn từ Thông điệp

– “Mỗi người thợ xây hãy cẩn thận về cách mình xây” (1 Cr 3,10). […] chúng ta đã suy tư về thế giới chúng ta đang xây dựng, và tự hỏi điều gì có nghĩa là bảo vệ con người trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo. (MH 229)

– Với cùng đức tin như Đức Maria, chúng ta hãy trở thành “những thợ dệt hy vọng” trong thế giới của chúng ta, chia sẻ những gì chúng ta là và những gì chúng ta có, để sự hiện diện của Chúa Giêsu có thể lớn lên giữa chúng ta và Nước của Người được định hình. (MH 245)

– Ngay cả kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo cũng có thể trở thành một thời đại mà Chúa Thánh Thần làm cho nền văn minh tình thương được triển nở trong cuộc sống của chúng ta. Thật vậy, Thiên Chúa tiếp tục làm mới mọi sự. (MH 245)

Đoạn Thánh Kinh

“Linh hồn tôi ngợi khen Đức Chúa […] Chúa hạ bệ những ai quyền thế, Người nâng cao mọi kẻ khiêm nhường. Kẻ đói nghèo, Chúa ban của đầy dư, người giàu có, lại đuổi về tay trắng.” (Lc 1,46-52)

Câu hỏi suy tư

Ở cấp độ cá nhân

1) Trong cách tôi sử dụng công nghệ, tôi có cố gắng “để lại dấu ấn” của tình yêu không, hay tôi đang bị cuốn theo những xu hướng mới?

2) Tôi có tìm kiếm Thiên Chúa nơi khuôn mặt cụ thể của người thân cận, hay tôi tìm nơi nương tựa trong một đời sống thiêng liêng tách rời thực tại và cô độc, được truyền dẫn chỉ qua màn hình?

Trong đời sống cộng đoàn

1) Cộng đoàn chúng ta có phải là nơi truyền đạt hy vọng, hay là nơi nuôi dưỡng những nỗi sợ hãi về thời đại thay đổi này không?

2) Làm thế nào chúng ta có thể sử dụng các công cụ kỹ thuật số để gìn giữ sự hiệp nhất và hiệp thông, hơn là chia rẽ?

Trải nghiệm

Cá nhân

– Cuộc hành hương của Hành động Cụ thể: Chọn một ngày trong tuần để “bước ra khỏi sự trừu tượng.” Gặp gỡ ai đó, trực tiếp chứng kiến một hoàn cảnh túng thiếu và thực hiện một hành động bác ái.

– Nhật ký Magnificat: Mỗi tối, viết lại một lý do nhỏ để biết ơn về điều “mới mẻ” nào đó Thiên Chúa đã thực hiện trong ngày sống của bạn.

Cộng đoàn

– Kinh Magnificat trên những nẻo đường của chúng ta: Tập hợp tại một địa điểm có ý nghĩa trong khu phố. Cùng nhau đọc đoạn Magnificat, rồi chia sẻ một “dấu chỉ hy vọng” mà mỗi người đã nhìn thấy trong môi trường kỹ thuật số hay thực tế của mình trong tuần qua.

– Agape và Sự gần gũi: Kết thúc hành trình bằng một khoảnh khắc hiệp thông “ngoại tuyến”, để điện thoại trong một cái giỏ ở lối vào và tập trung vào bữa ăn, cuộc trò chuyện và nhìn vào mắt nhau.

Đánh giá cá nhân

Chọn câu trả lời đúng