1. “Kim chỉ nam” được bản văn đề nghị cho thời đại kỹ thuật số là gì?

a) Tốc độ của các thuật toán.

b) Mầu nhiệm Nhập thể.

c) Hiệu quả của thị trường.

2. Ai được trình bày như mẫu gương của hy vọng và đổi mới?

a) Thánh Phaolô.

b) Đức Maria, người phụ nữ của Kinh Magnificat.

c) Các nhà khoa học trí tuệ nhân tạo hiện đại.

3. “Những thợ dệt hy vọng” có nghĩa là gì?

a) Xây dựng những mạng lưới công nghệ an toàn.

b) Làm chứng cho sự hiện diện của Thiên Chúa giữa những thay đổi của thời đại chúng ta.

c) Bỏ qua những thách thức của tương lai để ở lại trong quá khứ.

Câu trả lời: 1b, 2b, 3b.

Lời nguyện

Lạy Chúa Giêsu, Ngôi Lời nhập thể,

Ngài đã cư ngụ trong thời gian và không gian vì tình yêu,

xin dạy chúng con sống trong thời đại của các thuật toán này với con tim tỉnh thức.

Xin ban cho chúng con đức tin của Đức Maria,

để chúng con có thể hát Magnificat ngay cả giữa những cỗ máy,

nhận ra rằng quyền năng thực sự chỉ thuộc về lòng thương xót của Ngài.

Xin làm cho chúng con thành “những thợ dệt hy vọng,”

có khả năng dùng mọi công cụ để liên kết chứ không bao giờ để chia rẽ,

để nền văn minh tình thương có thể được hình thành

ngay cả trực tuyến và qua các mạng kỹ thuật số.

Xin làm cho nhân phẩm của chúng con trở nên “cao quý”

để cuộc đời chúng con trở thành một câu chuyện cứu độ,

kể về Chúa cho thế giới hôm nay.

 

DÀNH CHO THIẾU NHI

Một Bức thư từ Đức Thánh Cha Lêô XIV

Đức Thánh Cha Lêô đã viết một bức thư cho toàn thế giới, trong đó Ngài mời cả các em thiếu nhi biết quan tâm lẫn nhau, cùng xây dựng một xã hội đẹp đẽ và huynh đệ hơn, nơi mọi người giúp đỡ nhau, không có chiến tranh và chúng ta không nhìn người khác như kẻ thù.

Bức thư kể câu chuyện của hai thành phố:

1) Babel: Người ta muốn xây một tòa tháp khổng lồ chạm đến bầu trời, để chứng tỏ sức mạnh của mình. Nhưng chẳng bao lâu sau, họ bắt đầu cãi vã và không thể hiểu nhau nữa, như thể họ đang nói những ngôn ngữ khác nhau.

2) Giêrusalem: Sau khi thành Giêrusalem bị phá hủy (x. Nkm 2,17), mọi người đồng ý cùng nhau tái thiết nó. Mọi người cùng làm việc, đóng góp những khả năng và những gì họ có. Chính nhờ sự cộng tác ấy mà công trình đã thành công.

Hoạt động

Bức Tường Niềm Vui (lấy cảm hứng từ sách Nơkhemia)

Mỗi em nhận được một hay nhiều “viên gạch” làm từ giấy màu và viết lên đó điều tốt đẹp mà em có thể làm (ví dụ: “Con có thể mỉm cười”, “Con giúp mẹ”, “Con giỏi đá bóng”) hoặc một hành động tử tế (ví dụ: giúp bạn, lắng nghe thầy/cô, đọc kinh). Cùng nhau, các em có thể dán những viên gạch ấy lên một tờ giấy lớn để xây dựng “những bức tường Giêrusalem.” Chúng ta chỉ có thể xây dựng tốt nếu chúng ta làm điều đó cùng nhau, đặt Thiên Chúa vào trung tâm và giúp đỡ lẫn nhau.

Tòa tháp Vô nghĩa

Hãy đóng kịch câu chuyện Babel bằng cách sử dụng những khối nhựa hoặc hộp giấy. Các em hãy cố gắng xây một tòa tháp thật cao, thi đua với nhau và nói những “ngôn ngữ tượng tượng do chính mình nghĩ ra” (tạo ra rất nhiều sự hỗn loạn). Sau đó, giải thích cho các em cách ngôn sứ Nơkhemia và những người khác tái thiết Giêrusalem: bình tĩnh, cầu nguyện và lắng nghe nhau.

Robot và Thiếu nhi: Chúng ta có thể nghĩ rằng máy tính rất giỏi vì chúng nhanh, nhưng Đức Thánh Cha nhắc nhở chúng ta rằng có nhiều điều “tuyệt vời” mà chỉ chúng ta mới có thể làm.

Hãy nhìn vào bức tranh hoạt hình và tô màu vào đó, rồi thêm vào những điều khác mà chỉ con người mới có thể làm và cảm nhận được. Máy móc giúp đỡ, nhưng con tim con người là duy nhất và tuyệt vời. Con người không được đo bằng những gì họ có thể làm hay tốc độ họ làm, mà bằng vẻ đẹp của con tim họ và sự chăm sóc họ dành cho người khác.

Thinh lặng như Điểm Khởi đầu cho Lắng nghe

Trong ba phút: mọi người trong thinh lặng, nhắm mắt lại. Sau khoảnh khắc thinh lặng này, hãy tự hỏi: Con cảm thấy thế nào? Việc ở trong thinh lặng có dễ không? Con đã cảm nhận và nghĩ gì? Trong thinh lặng, chúng ta có thể lắng nghe Thiên Chúa và lắng nghe người khác.

Hướng dẫn Sử dụng Công nghệ đúng đắn

Cùng nhau tạo ra 10 quy tắc đơn giản để viết lên một tờ giấy lớn. Ví dụ:

1) Con dùng những lời tử tế.

2) Con không loại trừ ai.

3) Con kiểm tra xem một tin tức có đúng không.

4) Con tắt điện thoại khi đang nói chuyện với ai đó.

5) Con dùng công nghệ để làm điều tốt.

Thế giới của Chúng ta

Cùng nhau nắm tay nhau tạo thành vòng tròn (biểu tượng của sự hiệp nhất) và hôn một quả địa cầu nhỏ để tượng trưng cho sự quản trị tạo dựng của chúng ta. Thiên Chúa đã đặt toàn bộ thế giới vào tay chúng ta để chúng ta chăm sóc nó và làm cho nó đẹp hơn mỗi ngày. Chăm sóc nó là điều Chúa Giêsu đòi hỏi nơi chúng ta mỗi ngày, và chúng ta cũng phải chăm sóc những người dễ bị tổn thương và đang vất vả hơn chúng ta.

Mạng lưới Tình Huynh đệ

Các em tạo thành một vòng tròn. Một em được cho một cuộn len và được yêu cầu nói một từ tích cực (ví dụ: tình bạn, giúp đỡ, hòa bình, lắng nghe). Sau đó chuyền cuộn len cho em khác, tạo thành một tấm mạng. Suy tư: “Tất cả chúng ta đều được kết nối bởi những sợi dây vô hình. Khi chúng ta giúp đỡ nhau, chúng ta xây dựng một tấm mạng điều tốt; ngược lại, nếu chúng ta đối xử tệ với nhau, tấm mạng ấy sẽ làm đau chúng ta.”

Lời nguyện

Lạy Chúa Giêsu, xin dạy chúng con dùng những lời nói, điện thoại

và máy tính của mình một cách khôn ngoan.

Xin giúp chúng con tử tế, nói sự thật, xây dựng hòa bình,

và yêu thương nhau.

Nguyện đừng có cỗ máy nào làm chúng con quên

tầm quan trọng của trái tim chúng con. Amen.

 

DÀNH CHO BẠN TRẺ

Các bạn trẻ thân mến,

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà con người luôn được kết nối: điện thoại, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, hình ảnh, thông báo. Mọi thứ diễn ra quá nhanh, và chúng ta thường có nguy cơ sống theo cách ấy: vội vã, xao lãng, đầy lời nói nhưng không giỏi lắng nghe.

Trong thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Thánh Cha Lêô mời các bạn trẻ đừng sợ công nghệ, nhưng hãy học cách sử dụng nó với sự khôn ngoan và tự do. Máy móc có thể giúp chúng ta theo nhiều cách, nhưng chúng không bao giờ có thể thay thế những điều thực sự làm cho con tim của một con người: yêu thương, lắng nghe, chọn điều thiện, xây dựng những mối tương quan chân thực và chăm sóc người khác.

Trí tuệ nhân tạo là một công cụ mạnh mẽ, nhưng chính chúng ta mới là người quyết định nó mang hình dạng gì. Đó là lý do tại sao Đức Thánh Cha yêu cầu chúng ta không trở thành những khán giả thụ động của thế giới kỹ thuật số, mà là những người trẻ có khả năng xây dựng tình huynh đệ, sự thật và hy vọng.

Ngay hôm nay, có hai cách để xây dựng thế giới:

– Một cách giống như Babel, nơi mọi người chỉ nghĩ đến bản thân, tìm kiếm sự nổi bật và quyền lực, nhưng rốt cuộc không còn hiểu người khác nữa. Người dân Babel muốn chạm tới trời chỉ dựa vào sức mạnh của họ, sử dụng những viên gạch đồng nhất và được tiêu chuẩn hóa. Thế giới kỹ thuật số thường có nguy cơ trở thành đúng như vậy: một nơi biểu diễn, nơi hiệu quả lạnh lùng tính toán mọi thứ, nơi con người bị giản lược thành “dữ liệu cần khai thác” (đất hiếm mới), và nơi, đằng sau những lời lẽ êm tai là sự cô đơn, phân cực và sự không thể hiểu nhau sâu sắc đang ẩn núp. Ở Babel, có nhiều lời nói nhưng không còn giao tiếp nữa.

– Còn cách kia giống như Giêrusalem, nơi chúng ta cùng nhau tái thiết, đặt con người, sự cộng tác và công ích vào trung tâm. Giêrusalem, trong hình ảnh này, là thành phố của sự hiệp thông và sự gần gũi, nơi Thiên Chúa chọn cư ngụ giữa nhân loại. Ở đây, người ta không dùng những viên gạch tiêu chuẩn, mà là “những viên đá sống động”, tất cả đều khác nhau, mỗi người có căn tính riêng và thậm chí những mong manh riêng của mình. Đây là mô hình của những người sử dụng công nghệ không phải như đòn bẩy thống trị, mà như công cụ chăm sóc, đặt con người vào trung tâm và bắt đầu chính xác từ những người bị gạt ra bên lề (người nghèo, người bệnh hay người đau khổ) để biến họ thành đá tảng góc.

Chúng ta được mời gọi dừng lại, suy tư và tự hỏi:

– Tôi đang trở thành ai?

– Tôi có tự do không, hay tôi phụ thuộc vào cái nhìn của người khác?

– Công nghệ có thực sự mang tôi đến gần người khác không?

– Là người trong thời đại hôm nay nghĩa là gì?

Bởi vì tương lai sẽ không chỉ phụ thuộc vào những cỗ máy chúng ta có thể tạo ra, mà trên hết là vào tính người mà chúng ta có thể gìn giữ.

Các Thuật ngữ chính

Để hiểu tài liệu này, chúng ta cần nói cùng ngôn ngữ. Đây là một số khái niệm chính:

– Trí tuệ nhân tạo: một công cụ mạnh mẽ định hình các tiến trình ra quyết định và trí tưởng tượng tập thể; nó không trung lập vì nó mang đặc tính của những người tạo ra và sử dụng nó.

– Mô thức kỹ trị: xu hướng coi công nghệ là cách duy nhất để hiểu thực tại, giản lược con người thành đơn thuần là dữ liệu hay các số liệu đánh giá hiệu suất.

– Phát triển con người toàn diện: sự tăng trưởng không chỉ liên quan đến kinh tế, mà đến mọi chiều kích của con người (thiêng liêng, xã hội, tương quan).

– Nguyên tắc Bổ trợ: thúc đẩy sự hợp tác giữa các nhóm nhỏ, người trẻ và các thể chế, để không ai bị loại trừ khỏi việc đóng góp của mình.

– Những cơ cấu tội lỗi: những hệ thống kinh tế hay chính trị nuôi dưỡng sự bất công và bóc lột, coi con người như “có thể bị loại bỏ”.

– Bất đối xứng nhận thức: sự mất cân bằng quyền lực giữa những người kiểm soát dữ liệu và thuật toán với những người chỉ là đối tượng của chúng.

– Trách nhiệm giải trình: yêu cầu mọi quyết định tự động phải truy xuất được đến một trách nhiệm cá nhân cụ thể.

Hoạt động

Thinh lặng và Suy tư

Trước khi buổi học bắt đầu, các bạn trẻ được yêu cầu để tất cả điện thoại của mình ở chế độ máy bay và đặt vào một chiếc hộp ở trung tâm phòng. Trong 15 phút tiếp theo, có một khoảnh khắc thinh lặng sâu sắc, tiếp theo là đọc nhóm phần Giới thiệu ở trang trước.

Ngay sau đó, cuộc thảo luận bắt đầu:

– Cảm giác thế nào khi tách khỏi dòng thông báo liên tục?

– Các thuật toán có đang định hình những ham muốn của chúng ta không, hay chúng ta mới là những người hướng dẫn tự do của chính mình?

– Làm thế nào chúng ta có thể sử dụng công nghệ để tạo ra kết nối thực sự thay vì cô lập bản thân?

Tôi là ai trực tuyến?

Mỗi bạn trẻ tự hỏi mình một số câu hỏi:

– Tôi có là tôi khi online và offline không? Tôi thể hiện hình ảnh nào của mình lên mạng xã hội? Tôi che giấu điều gì?

– Tôi phụ thuộc vào lượt thích hay sự công nhận của người khác đến mức nào?

– Tôi có thể sống không có điện thoại không?

Sau đó, các bạn có thể chia sẻ với nhau trong các nhóm nhỏ.

Hoạt động: Những Viên đá Sống động (dựa trên Sách Nơkhemia và Thánh vịnh 85)

Mỗi bạn trẻ được trao một viên đá thực. Các bạn được mời quan sát nó: nó độc đáo, với những cạnh gồ ghề, màu sắc, kết cấu và sự độc đáo riêng – giống như thân xác và câu chuyện của chúng ta.

Sau đó, mỗi người được yêu cầu suy nghĩ về một “viên đá bị loại bỏ” trong môi trường của mình (đại học, trường học, mạng xã hội, khu phố): một hoàn cảnh cô lập, một người lao động nền tảng vô hình (người giao hàng), hay một người bạn cảm thấy bị gạt ra bên lề.

Mỗi người viết lên viên đá của mình một từ khóa hay một cam kết cụ thể về “sự chăm sóc” và “sự gần gũi” để đưa tình huống đó trở lại trung tâm của sự chú ý (ví dụ: lắng nghe, từ bỏ những lời lẽ gây hại, hiện diện thể xác, công bằng).

Lần lượt từng người, đặt viên đá của mình lên một tờ áp phích (có phác thảo bản đồ thành phố hay ngôi nhà chung), ghép nó lại với những viên đá khác.

Không giống như những viên gạch tiêu chuẩn của Babel, Giêrusalem của những người trẻ được xây dựng bằng cách trân trọng sự khác biệt và mong manh. Công nghệ chỉ thực sự trở thành chiếc cầu nối khi nền tảng của nó là một tương quan nhân bản chân thành.

Hoạt động “Thật hay Giả?”

Phát cho các bạn trẻ những bài báo, hình ảnh, video, và/hoặc các bài đăng trên mạng xã hội (một số thật và một số bị thay đổi hoặc được tạo ra).

Các nhóm cùng suy nghĩ về:

– điều gì đáng tin cậy

– những dấu hiệu nào giúp chúng ta phân định

– Vì sao con người dễ tin vào những tin giả hoặc thông tin sai lệch?

Điều gì làm chúng ta là người hơn?

Viết vào giữa tờ áp phích: “Một cỗ máy sẽ không bao giờ có thể…”

Mọi người thêm vào những từ hay cụm từ (ví dụ: thực sự yêu thương, tha thứ, cầu nguyện, đồng cảm với ai đó, hy sinh vô vị lợi).

Phiên tòa xét xử Trí tuệ nhân tạo

Thành lập một đội công tố, một đội biện hộ và một bồi thẩm đoàn. Chủ đề sẽ là: “Trí tuệ nhân tạo có giúp ích hay gây nguy hiểm cho nhân loại không?” Mỗi nhóm chuẩn bị lập luận liên quan đến công việc, tự do, các mối tương quan, giáo dục, chiến tranh và sự cô đơn, và phiên tòa bắt đầu.

Hoạt động: “Thuật toán nơi công sở”

Nhóm phải hoàn thành một nhiệm vụ thực tế và sáng tạo trong chỉ vài phút (ví dụ: xây dựng một cấu trúc vững chắc chỉ sử dụng mì spaghetti sống và kẹo dẻo marshmallow, hoặc gói một số món quà). Một người hướng dẫn đóng vai “thuật toán.” Họ không nói, nhưng chỉ hiển thị những tấm biển với những chỉ dẫn nghiêm ngặt, sự vô cảm xuất hiện liên tục (ví dụ: còn 30 giây, không được cười, bất kỳ ai mắc lỗi đều bị loại, tăng tốc độ 20%). Thuật toán chỉ đánh giá số lượng sản phẩm, bỏ qua sự nỗ lực, hợp tác và sự giúp đỡ lẫn nhau.

Trong quá trình hoạt động, thuật toán ngẫu nhiên “sa thải” hay “phạt” bất kỳ ai đã dừng lại để giúp đỡ một người đồng đội gặp khó khăn.

Cuối cùng, cùng nhau chia sẻ về những câu hỏi sau:

– Cảm giác thế nào khi làm việc cho một mã lệnh hơn là cho một con người?

– Công nghệ tại nơi làm việc có thể tước đoạt tâm hồn và giản lược một người thành máy móc như thế nào?

– Làm thế nào chúng ta có thể đưa “con tim” và các mối tương quan trở lại vào các hoạt động và việc học hàng ngày của chúng ta?

Hoạt động: “Căn phòng của những lời nói”

Làm hai tờ áp phích:

1) Những lời nói xây dựng

2) Những lời nói gây tổn thương

Các bạn viết những câu mà họ thực sự đã nghe trực tuyến, ở trường hay trong các nhóm trên mạng xã hội. Sau đó suy tư:

1) Tại sao một số lời nói lại in sâu vào tâm trí chúng ta?

2) Một bình luận có sức nặng như thế nào?

3) Tôi có thể là sự hiện diện của bình an trên mạng xã hội không?

Hoạt động kết thúc bằng việc đọc một đoạn Tin Mừng về những lời nói và yêu thương nhau.

Lời nguyện

Lạy Chúa Giêsu, xin giúp chúng con bước đi trong thế giới kỹ thuật số

mà không đánh mất chính mình.

Xin ban cho chúng con sự tự do nội tâm,

những lời nói xây dựng, đôi mắt nhìn thấy mọi người

và một tâm hồn rộng mở với chân lý.

Xin đừng để công nghệ thay thế tình bạn,

sự lắng nghe, lòng trắc ẩn và tình yêu.

Xin làm cho chúng con là những người trẻ

có khả năng xây dựng cộng đoàn và hy vọng cho thế giới hôm nay. Amen.

Nguồn: https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/bo-phuc-vu-phat-trien-con-nguoi-toan-dien-tai-lieu-muc-vu-ve-thong-diep-magnifica-humanitas