Chúng con cám ơn cha Giuse Phan Tấn Thành, O.P. đã gửi bản tài liệu này cho chúng con để phổ biến.
—-
TRUNG TÂM HỌC VẤN ĐA MINH
Ban Triết học
GIÁO HUẤN XÃ HỘI CỦA HỘI THÁNH CÔNG GIÁO:
MỘT CÁI NHÌN MỚI
TỪ THÔNG ĐIỆP RERUM NOVARUM
ĐẾN THÔNG ĐIỆP LAUDATO SI’
Bản dịch từ tác phẩm
CATHOLIC SOCIAL TEACHING: A NEW SYNTHESIS
RERUM NOVARUM TO LAUDATO SI’
By Daniel Schwindt
Sinh viên:
Phêrô Vũ Nguyễn Minh Tiến
Giuse Nguyễn Thái Bảo
Giáo sư hướng dẫn:
Lm. Giuse Phan Tấn Thành, O.P.
Niên khóa 2016 – 2017
MỤC LỤC
- Lời minh giải cho học thuyết
- Ân sủng giả thiết thiên nhiên
- “Linh hồn” của thân thể xã hội
- Đức tin và luân lý
- Khi trần thế phá hoại sự vĩnh cửu
- Việc giải thích những dấu chỉ của thời đại
- Liên tục và đổi mới
- Những lời nhận xét về Công Đồng Vaticanô II
- Một ví dụ từ Tuyên ngôn Dignitatis Humanae
- Giáo huấn Xã hội Công giáo, các hệ thống, và các hệ tư tưởng
- Thẩm quyền của Giáo huấn
- Bản chất xã hội của con người
- Quan điểm của Thánh Tôma Aquinô về bản chất xã hội của con người
- Sự đồng thuận của người ngoại giáo
- Thời đại Khai Sáng và “khế ước xã hội”
- Sự phát triển cá nhân
- Tội xã hội
- Luật suy thoái – Luật thăng tiến
- Quyền lợi và nghĩa vụ
- Quyền lợi hàm ý mối tương quan
- Quyền lợi bao hàm nghĩa vụ
- Các quyền lợi không có tính tuyệt đối
- Đời sống gia đình
- Người nam và người nữ “từ lúc khởi đầu”
- Tết bào xã hội – cái nôi của sự sống
- Giáo Hội tại gia
- Mục đích kép của gia đình
- Các nhu cầu của gia đình là trọng tâm của GHXH
PHẦN III. NHỮNG NGUYÊN TẮC THƯỜNG HẰNG
- Nguyên tắc Công ích
- Cứu cánh phổ quát của các tài sản trần gian
- Quyền tư hữu
- Những biện minh cho quyền tư hữu theo Thánh Aquinô
- Quyền tư hữu nhằm nuôi dưỡng gia đình
- Quyền tư hữu không có tính cách tuyệt đối
- Sự lựa chọn ưu tiên dành cho người nghèo
- Liên đới và Bổ trợ
- Liên đới – hành động cho công ích
- Bổ trợ – việc trao trách nhiệm
- Tự do
- Tự do có mục đích
- Tự do của ý chí phụ thuộc vào trí tuệ
- Tự do và chân lý
- Tự do và luân lý
- Tự do và xã hội
- Tự do, luật tự nhiên và thân xác
- Tự do và lương tâm
- Nô lệ
- Công bằng
- Công bằng giao hoán
- Công bằng phân phối
- Công bằng pháp lý
- Công bằng xã hội
- Ý thức hệ và sự giản lược công bằng
- Luật tự nhiên (luật bản tính: natural law)
- Luật nào? Tự nhiên (bản tính) là gì?
- Luật vĩnh cửu
- Luật tự nhiên
- Nhân luật
- Các mệnh lệnh của luật tự nhiên
- Không phải mọi sự trong tự nhiên đều là tự nhiên
- Lương tâm
- “Lương tâm thành thực” là gì?
- Lương tâm thì không thể không sai lầm
- Vấn đề ‘lương tâm trên hết’
- Hành vi và ý hướng
- Luân lý chủ quan
- Trong cái xấu chọn cái ít xấu hơn
- Sự vận hành của đức khôn ngoan
- Ký ức
- Dễ dạy
- Sắc sảo
- Tiên liệu
- Lo xa
- Tham dự tích cực và vâng phục
- Vấn đề với ‘phán đoán khôn ngoan’
- Sự vô tri
- Hai loại vô tri
- Vô tri bất khả thắng
- Vô tri khả thắng
- Những vấn đề và áp dụng cụ thể
- Nói dối
- Phá thai
- Đồng tính luyến ái
- Tra tấn
- Sát nhân
- Tự sát
- Vấn đề tội trạng
- Bốn giai đoạn trong hoạt động kinh tế
- Ba yếu tố kinh tế bị hiểu sai thành hàng hóa: đất đai, sức lao động, tiền bạc
- Đất đai
- Lao động
- Tiền bạc
- Về chủ nghĩa tư bản và xã hội chủ nghĩa
- Bản chất của tư bản chủ nghĩa
- Sự tách biệt giữa quyền sở hữu với lao động
- Gỡ bỏ các lực lượng tập quyền
- Chủ nghĩa tư bản xét như chủ nghĩa tự do kinh tế
- Chủ nghĩa xã hội xét như con đẻ của chủ nghĩa tư bản
- Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội, xét như hai ý thức hệ cần phải ngăn chặn
- Chống lại những hình thái của ‘chủ nghĩa duy kinh tế’ thiên về vật chất
- Giáo huấn về việc tư hữu phổ biến
- Lao động của con người
- Lao động là lợi ích
- Mục đích chủ quan và khách quan của lao động
- Chủ thuê trực tiếp và gián tiếp
- Những thỏa thuận giữa chủ thuê và người lao động
- Những người liên hệ trực tiếp đến doanh nghiệp vượt trên những cổ đông
- Cạnh tranh hay hợp tác?
- Tư lợi và động cơ lợi nhuận
- Một kiểu diễn đạt của chủ nghĩa duy kết quả
- Tư lợi cung cấp nhiên liệu cho sự lớn mạnh của Nhà nước
- Động lực thu lợi nhuận xét như động cơ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
- Thị trường tự trị và thị trường “tự do”
- Luân lý và thuyết kinh tế
- Chủ nghĩa tiêu thụ
- Các tổ chức trung gian – các công đoàn
- Giá cả công bằng
- Mức lương đủ sống
- Hệ thống phường hội
- Bản chất của phường hội (guild)
- Giáo hội Công giáo kêu gọi trở về với nguyên tắc phường hội
- Thích nghi
- Vấn đề ý thức hệ
- Chủ nghĩa tư bản tự do
- Chủ nghĩa tự do không phải là một đảng phái chính trị của Mỹ
- Mục đích thực sự của Nhà nước
- Mục đích của Nhà nước phải tương hợp với mục đích của công dân
- Các mối tương quan giữa Giáo Hội và Nhà nước
- Chủ nghĩa thế tục tự do và thuyết vô thần thực tiễn
- Đức Giáo Hoàng Lêô XIII với sự tách biệt giữa Giáo Hội và Nhà nước
- Quan điểm của Martin Luther về sự tách biệt giữa Giáo Hội và Nhà nước
- Tuyên xưng và ép buộc
- Hoà bình hay xung đột?
- Hoà bình đích thực là sự hài hoà của ý chí
- Về sự tùng phục và nổi dậy
- Các vấn đề liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ
- Nhà nước với vai trò bảo vệ quyền lợi
- Quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí
- Quyền tư hữu
- Những quyền lợi của Thiên Chúa
- Những thái độ đúng đắn về tiền bạc
- Một “dịp tội” cần thiết
- Phân biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng
- Từ thiện của tư nhân đối lại với hoạt động của chính quyền
- Công bình đến trước bác ái
- “Các bạn đã không xây dựng nó”
- Tốc lực của tiền
- Những thái độ đúng đắn đối với người nghèo
- Cả tư nhân lẫn Nhà nước đều có vai trò của mình
- Chống lại hình thức đúc khuôn bêu xấu người nghèo
- Nghèo đói không hàm ý tính lười biếng hay không muốn làm việc
- “Đói kém là một nguồn động lực tuyệt vời.”
- “Ai không làm thì cũng đừng ăn.”
- Thuế
- Công bằng trong một hệ thống thuế luỹ tiến
- Người nghèo không phải đóng thuế lương bổng
- Sự không đồng đều và sự tái phân phối tài sản
- Vấn đề công bằng phân phối
- Loại bỏ đi những căn nguyên gây bất bình đẳng trong cấu trúc
- Việc tái phân phối
- Mối bận tâm đã có từ lâu
- Một mối bận tâm chính đáng
- Các thái độ đúng đắn với môi trường
- Cơn khủng hoảng của tính ích kỷ
- Trách nhiệm không cân xứng
- Chống lại chủ nghĩa duy kinh tế và sự thiển cận
- Những giá trị đi liền với công trình sáng tạo
- Giá trị của các tài nguyên xét như nguồn vốn
- Giá trị xét dưới khía cạnh vẻ đẹp
- Giá trị xét dưới khía cạnh chân lý
- Việc tôn trọng công trình sáng tạo không phù hợp với lối sống ngày nay
- Sinh thái nhân bản
- Kiểm soát dân số không là đáp án
- Thiếu quan tâm đến thiên nhiên sẽ dấn tới một phản ứng ngược lại (hậu quả)
- Jus ad bellum, “quyền lâm chiến”
- So sánh “tức giận chính đáng” với “phẫn nộ”
- Các điều kiện nghiêm ngặt
- Tính lâu dài, nghiêm trọng và chắc chắn
- Tất cả các phương thế khác phải vô hiệu
- Viễn tượng thành công
- Không kéo theo những tai hại lớn hơn
- Thẩm quyền thích hợp
- Jus in bello hay “luân lý thời chiến”
- Thường dân
- Quy tắc hiệu quả kép
- Việc giải trừ quân bị
- Chủ nghĩa khủng bố
BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
AA Apostolicam Actuositatem
AM Apostolic Mandate
CA Centesimus Annus
CC Casti Connubii
CV Caritas in Veritate
DH Dignitatis Humanae
DR De Regno
DV Donum Vitae
EG Evangelii Gaudium
EN Evangelii Nuntiandi
EV Evangelium Vitae
FC Familiaris Consortio
GHXH Giáo huấn Xã hội Công giáo
GLHTCG Giáo lý của Hội thánh Công giáo
GS Gaudium et Spes
HG Humanum Genus
HTXHCG Tóm lược Học thuyết Xã hội của Hội thánh Công giáo
HV Humanae Vitae
ID Immortale Dei
LC Libertatis Conscientia
LE Laborem Exercens
LP Libertas Praestantissimum
LS Laudato Si’
MM Mater et Magistra
OA Octogesima Adveniens
PDG Pascendi Dominici Gregis
PP Populorum Progressio
PT Pacem in Terris
QA Quadragesimo Anno
RH Redemptor Hominis
RN Rerum Novarum
RP Reconciliatio et Paenitentia
SRS Sollicitudo Rei Socialis
ST Summa Theologica
TFP Tametsi Futura Prospicientibus
UA Ubi Arcano
VS Veritatis Splendor
LỜI GIỚI THIỆU
1. Mục đích của cuốn sách này
Trong Thông điệp Laudato Si’ được ban hành gần đây, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nêu lên thách đố sau:
“Chúng ta cần khai triển một tổng hợp mới có khả năng vượt thắng được những biện chứng sai lầm của hai thế kỷ vừa qua. Trung thành với căn tính và kho tàng sự thật phong phú được lãnh nhận từ Đức Giêsu Kitô, Kitô giáo tiếp tục suy tư về những vấn đề này trong cuộc đối thoại hữu hiệu với các hoàn cảnh lịch sử đang biến đổi. Như thế, Kitô giáo tỏ lộ được sự mới mẻ vĩnh cữu của mình.”[1]
Cuốn sách này cho thấy nỗ lực của một số thành viên giáo dân để đáp ứng lại thách đố đó. Đó là những lý do minh chứng cho sự tồn tại của một công trình như thế này, và cũng thật cần thiết để nói rõ cách thức tiếp cận mà chúng tôi sẽ dẫn vào trong những trang tiếp theo, bởi lẽ một cách căn bản nào đó, nó có thể khác với cách thức mà độc giả đã quen. Để thực hiện điều này, nên chăng chúng tôi mượn lời của Harold Robbins, ông đã mở đầu cuốn sách xuất sắc nhất của mình, The Sun of Justice, như sau:
“Quyển sách này không phải là một bản phân tích những gì mà Giáo Hội làm ngơ, và cũng không phải là những hướng dẫn bị làm ngơ. Nó nhắm đến việc trở thành một bản tuyên bố về những điều mà Giáo Hội muốn… Điểm khác biệt này, vốn dường như hiển nhiên, lại hiếm khi gây kinh ngạc. Giáo Hội có những tiêu chuẩn xem ra tiêu cực, tức là nếu vi phạm vào những điều đó là thành tội. Những tiêu chuẩn này là tối thiểu, vì Đức ái là quy chuẩn cho bộ môn Thần học Luân lý. Tuy nhiên, Giáo Hội cũng có những tiêu chuẩn tích cực vốn rất khác. Những người bạn giáo sĩ của tôi đã chỉ cho tôi biết rằng tên của những tiêu chuẩn trên đây là Thần học Tu đức. Dường như tôi thấy làm lạ, khi muốn thực thi điều mà Giáo Hội chấp thuận thì phải cố gắng đạt tới một thứ gọi là Khổ chế, ít nhất trong ý nghĩa thông thường của nó. May thay, sự ước ao thì phổ quát hơn những điều trên đây ngụ ý. Nhưng chúng ta không cần thảo luận thêm. Điểm chính ở đây là quan điểm của chúng ta về xã hội này thì có quá nhiều thuật ngữ dành cho các hối nhân, trong khi lại có quá ít thuật ngữ dành cho Thành Đô của Thiên Chúa. Một người có thể tránh được tội say sưa suốt ngày xét theo nghĩa Thần học, nhưng không diễn tả hết được nội dung của Nhân đức Tiết độ cho những người xung quanh mình. Và các triệu phú thì không bị vạ tuyệt thông vì mình là triệu phú, tuy nhiên, với những ai quen với những ngôn từ sắc bén của Đức Lêô XIII và Đức Piô XI, không ai có thể nghĩ rằng: tất cả mọi người đều thấy vui khi có các triệu phú. Cả tôi cũng thấy không có lí do gì để người giáo dân phải thấy vui vì điều đó.”[2]
Như đã nói, chúng tôi có thể thêm rằng công việc mà chúng tôi đang làm đây hi vọng sẽ giúp xua tan mây mù tăm tối vốn đã bao phủ các tín hữu suốt thời đại này; một sự tăm tối vốn vẫn rất nguy hiểm, dẫu cho chúng ta có thể hiểu sự u minh ấy khi nhìn vào những người nam và nữ phải bươn chải để mưu sinh, và vì thế, không có đủ thời giờ, năng lượng, hoặc khát khao để lần giở lại các trang thông điệp của các vị Giáo hoàng ở những thế kỷ trước. Chúng ta không còn sống trong thời đại vâng phục khi mà những kẻ thất học hướng về Giáo Hội với sự cởi mở như một đứa trẻ sẵn sàng tin tưởng vào lời khuyên dạy của Rôma. Đối lại, trong những thời đại dân chủ, mỗi người được bảo “hãy tự mình suy nghĩ.” Người ta bị lèo lái để tin rằng những quan điểm mà người ta đạt được nhờ năng lực phán đoán riêng mình là thước đo chân lý tối hậu cho thế giới này, trong khi những quan điểm đó rốt cuộc lại là kết quả được hình thành gần như hoàn toàn bởi những gì được phát trên truyền hình. Vì không có điều gì như một quan điểm được hình thành “một cách độc lập.” Tất cả chúng ta vốn phải chịu ảnh hưởng rất nhiều áp lực từ bên ngoài; vấn đề ở đây chỉ là làm thế nào chúng ta cho phép những ảnh hưởng đó dẫn dắt suy tư của chúng ta.
Và vì thế, trong “thời đại thông tin này,” mỗi người ở Mỹ đều biết trận động đất mới nhất diễn ra ở thế giới thứ ba, có thể trưng dẫn “số lượng người chết” cho đến tận danh tánh của người phụ nữ và đứa trẻ cuối cùng; người ta biết về vụ xả súng và âm mưu khủng bố gần đây nhất; người ta biết điều gì khiến những người nổi tiếng li dị: nhưng người này không có một chút ý niệm gì về các giáo huấn của Giáo hội Công giáo liên quan đến các chủ đề như: hỗ trợ, liên đới, mục đích phổ quát của các tài sản và vấn đề quyền tư hữu. Dẫu cho người ta có nghe về các giáo huấn đó, thì chúng cũng đã bị sàng lọc bởi các phương tiện truyền thông mang tính cách chính trị, mà phải nói rằng những phương tiện truyền thông đó đã làm méo mó các giáo huấn của Giáo Hội đến mức không thể nhận ra được. Dù có trả hàng ngàn đô la, người ta cũng không thể kể ra những tài liệu quý giá mà trong đó những nguyên tắc này đã được soạn thảo công phu, mặc dù các tài liệu đó đều nằm sẵn trong tầm tay của họ nhờ internet.